„Jeszcze żywi czy już zmarli? Dziewiętnastowieczne dokumentacje emigracyjnego umierania” to książka Elżbiety Wichrowskiej poświęcona sposobom przedstawiania śmierci i ludzkich szczątków w kulturze XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczenia Wielkiej Emigracji.
Autorka analizuje zmieniający się stosunek do ciała zmarłego, ukazując napięcie między jego sakralizacją a urzeczowieniem. Ważne miejsce zajmują losy szczątków Joachima Lelewela, Fryderyka Chopina i Antoniego Ostrowskiego, które stają się punktem wyjścia do refleksji nad pamięcią zbiorową, tożsamością narodową oraz symbolicznym znaczeniem śmierci polskich emigrantów. Publikacja łączy perspektywę historycznoliteracką i kulturoznawczą, podejmując zagadnienia związane z romantyzmem, dokumentami osobistymi oraz dziewiętnastowiecznymi praktykami upamiętniania.
Nota wydawnicza:
W wieku XIX dochodzi do schizofrenicznego rozdwojenia. Obok adoracji trupa Bliskiego i prób zatrzymania go w rozmaitych artefaktach pojawiają się działania prowadzące do urzeczowienia zwłok ludzkich — jeżeli jest to trup Obcego. Odarty ze sfery sacrum staje się on przedmiotem bez tożsamości i ludzkiej godności. W tradycji polskiego romantyzmu szczególne miejsce zajęły trupy emigrantów. Reprezentatywnych przykładów dostarczają dzieje zwłok Joachima Lelewela, Fryderyka Chopina i Antoniego Ostrowskiego. Z działań podejmowanych przez „Rozproszeństwo Nocy Listopada” wokół tych umarłych można zrekonstruować pewien styl myślenia — o Wielkiej Emigracji jako o rodzinie, a także o trupie polskiego uchodźcy jako o trupie Polski, którego odpowiednie zabezpieczenie stawało się szansą na zmartwychwstanie Ojczyzny.
Przetrwanie polskiego trupa to przetrwanie Polski.
Spis treści:
Wstęp
I. Emigracja polistopadowa
- „Tu i teraz” – „tam wczoraj”
- Polski, polska, polskie… Emigracja a instytucje
- Polskie nekropolie na emigracji
- Emigrant umiera
- Gdzie i z kim?
II. Jak zatrzymać umierającego. Od diariusza choroby do fotografii
- Zwłoki Bliskiego – zwłoki Obcego
- Rekwizyty umierania
- Diariusz choroby
- „Jak wyglądał po śmierci?” Wizualizacje momentu zgonu
- Tysiące pośmiertnych rysunków
- Ostatnie słowa
- Tuż po śmierci. Konserwacja
- Balsamowanie
- Czaszka kochanki
III. Trzy emigracyjne umierania i próby ich dokumentowania
Lelewel (1861) – Chopin (1849) – Ostrowski (1845)
- Śmierć à la Maison „de Santé” Dubois. Lelewel a emigracyjna opresja
- Fotograf Pietkiewicz
- Chopin umiera trzydzieści sześć razy. Śmierć Chopina i przyjaciele
- Teofil Kwiatkowski i śmierć Chopina
- Chopin na łożu śmierci
- Pukle włosów
- Maska pośmiertna Chopina
- Śmierć w Maderach – Antoni Ostrowski. Przeprowadzka na prowincję
- Archiwa Ostrowskich z Ujazdu
- Koszty pogrzebu śp. wojewody Antoniego Ostrowskiego
- Relacje w listach
- Umieranie Antoniego Ostrowskiego. Relacja Julii z Ostrowskich Michałowskiej
- Balsamowanie i Gannal
- Pierre-Fidèle Bretonneau. Lekarz
- Ostatnie rysunki
IV. Wokół trupa
- „Precz tedy umarli z miasta…”
- Fenomen La Morgue de Paris. Ekspozycja, upublicznienie, wizualizacja
- Nieznajoma z Sekwany i jej maski
- Polska, Polacy, Emigracja i La Morgue
Indeks osób
Format 20×25,5 cm, stron 320, 172 ilustracje, twarda okładka.
Stan dobry (małe otarcia okładki).
