SZOSTAKOWICZ I STALIN

Ze wstępu:

Z wyjątkiem Orfeusza, mitycznego greckiego śpiewaka, nikt bardziej od Szostakowicza nie cierpiał z powodu swej muzyki. Okrzyknięto go „kompozytorem antyludowym”, a jego operze zarzucono, iż jest „celowo bezładnym, chaotycznym strumieniem dźwięków”. Oto miażdżąca uwaga o muzyce Szostakowicza: „Strzępy melodii, zarysy frazy muzycznej zacierają się, zjawiają i znikają w łoskocie, zgrzycie i pisku”. Przez wiele lat kompozytor i jego rodzina balansowali na pograniczu katastrofy. Groziło im aresztowanie, zesłanie, a nawet „całkowite unicestwienie”.

Tak było, ponieważ cytowane powyżej opinie pochodziły nie od jakiegoś krytyka, lecz od samego Józefa Wissarionowicza Stalina, wszechmocnego władcy kraju, w którym żył Szostakowicz. Powie ktoś — zgoda, ale po druzgocącej krytyce kompozytor został uhonorowany stalinowskimi nagrodami i wysokimi państwowymi orderami. Tak było rzeczywiście, jednak któż mógł przewidzieć, kiedy piorun strzeli znowu? Zagrożenie towarzyszyło Szostakowiczowi przez całe życie, czyniąc z niego piekło.

Epoka stalinowska należała do najokrutniejszych w historii. W zawirowaniach represji znikali nagle przyjaciele, ludzie z najbliższego otoczenia, krewniacy, protektorzy Szostakowicza. Jak to możliwe, że w takich warunkach Szostakowicz nie postradał zmysłów, nie załamał się i nadal tworzył muzykę, zaliczaną dzisiaj do najwybitniejszych osiągnięć XX wieku? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie w niniejszej książce. Stanowi ona najpełniejszy z istniejących dotychczas opis bezprecedensowego pojedynku kompozytora i jego oprawcy — Józefa Stalina.